Một trang tin chuyên về tiền mã hóa bất ngờ đăng bài phân tích quân sự về vùng Marib của Yemen. Không phải vì biên tập viên của họ thích địa chính trị, mà vì mọi cuộc chiến tranh hiện đại đều là một sự kiện thanh khoản. Khi pháo kích nổ ra ở bán đảo Ả Rập, thứ đầu tiên rung chuyển không phải là chiến tuyến – mà là đường cong lãi suất toàn cầu.
Bối cảnh của câu chuyện này là một trận đánh kéo dài nhiều năm nhưng chưa bao giờ thực sự kết thúc. Marib không chỉ là một thành phố. Đây là vùng đất nắm giữ phần lớn trữ lượng khí đốt tự nhiên của Yemen, là tuyến phòng thủ cuối cùng của chính phủ được quốc tế công nhận trước làn sóng tiến công của lực lượng Houthi. Về mặt quân sự, Houthi vốn kiểm soát thủ đô Sana'a và vùng núi phía bắc, sở hữu tên lửa đạn đạo Burkan, tên lửa hành trình Quds và máy bay không người lái tầm xa Sammad. Họ đã nhiều lần tập kích tàu thương mại trên Biển Đỏ và thậm chí vươn tới lãnh thổ Israel. Với kho vũ khí mà phần lớn đến từ sự chuyển giao công nghệ của Iran, Houthi không còn là một nhóm phiến quân đơn thuần.
Điều đáng chú ý là phía chính phủ Yemen, vốn đã nhiều năm ở thế phòng thủ, lại được mô tả là bên chủ động tấn công. Điều này nghe có vẻ là một thay đổi chiến thuật cục bộ, nhưng nếu nhìn vào bức tranh lớn, đây chính là khoảnh khắc các cường quốc khu vực – Saudi Arabia và UAE – đang sốt ruột. Họ nhìn thấy một Marib thất thủ sẽ trao toàn bộ nguồn tài nguyên hydrocarbon vào tay phe đối địch. Không một quốc gia nào có thể bình tĩnh trước viễn cảnh kẻ thù kiểm soát nguồn cung năng lượng của đối phương.
Nhưng với một người làm quản lý quỹ tài sản số như tôi, cuộc chiến này là một tín hiệu của dòng chảy vĩ mô, không phải một bản tin thời sự.
[Dữ liệu là thứ duy nhất không biết nói dối – nhưng nó cũng giỏi ngụy trang nhất.] Năm 2023, khi Houthi bắt đầu tấn công tàu container ở Biển Đỏ, các quỹ phòng hộ đã kịp thời nhận ra một điểm nghẽn mới trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tàu thuyền không dám đi qua kênh đào Suez, phải vòng qua Mũi Hảo Vọng của Nam Phi, làm tăng thêm 10-14 ngày cho hành trình vận chuyển giữa châu Á và châu Âu. Chi phí vận chuyển container tăng vọt, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh tăng gấp nhiều lần, và mọi thứ từ linh kiện điện tử đến hàng tiêu dùng đều đội giá thêm.
Điều đó có ý nghĩa gì với Bitcoin? Trực tiếp thì không, nhưng gián tiếp thì vô cùng lớn. Khi chi phí vận chuyển tăng, lạm phát hàng hóa tăng theo. Khi lạm phát dai dẳng, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) không thể mạnh tay cắt giảm lãi suất. Khi lãi suất neo cao, đồng đô la mạnh lên và các tài sản rủi ro như tiền mã hóa chịu áp lực. Đây là một chuỗi truyền dẫn vĩ mô mà hầu hết nhà giao dịch bán lẻ bỏ qua – họ thấy giá BTC giảm và nghĩ đó là do tin tức xấu từ một dự án DeFi nào đó, trong khi thực tế cú sốc đến từ một cảng biển ở Ả Rập.
Trong báo cáo gần đây của tôi gửi các nhà đầu tư, tôi nhấn mạnh một con số mà ít người theo dõi: chỉ số chi phí vận chuyển container toàn cầu (Global Container Freight Index). Trong các chu kỳ xung đột tại Biển Đỏ – từ tháng 11/2023 đến giữa 2024 – chỉ số này tăng hơn 200%. Tương quan giữa chỉ số này với giá Bitcoin trong cùng giai đoạn là âm 0,4 trên khung thời gian 90 ngày. Tức là khi chi phí vận chuyển tăng mạnh, giá BTC có xu hướng giảm. Không phải vì các công ty vận chuyển bán Bitcoin để mua dầu, mà vì thị trường toàn cầu cùng lúc định giá lại rủi ro tăng trưởng.
Điều thú vị là cuộc xung đột ở Marib lần này có thể tạo ra một kênh truyền dẫn mới. Marib không đe dọa trực tiếp tuyến đường biển như Hodeidah hay Bab-el-Mandeb, nhưng nó đe dọa nguồn cung năng lượng nội địa của Yemen và khu vực lân cận. Nếu Houthi giành quyền kiểm soát hoàn toàn khu vực dầu khí này, họ sẽ có nguồn thu tài chính ổn định để duy trì chiến dịch quân sự dài hơi. Một cuộc chiến không hồi kết ở Yemen đồng nghĩa với việc rủi ro Biển Đỏ vẫn thường trực, và chi phí vận chuyển toàn cầu sẽ không bao giờ quay về mức trước khủng hoảng.
Gần đây tôi dành thời gian cho một bài tập khác thường: so sánh phí giao dịch trên Ethereum với phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh trên tuyến Biển Đỏ. Hai thị trường không liên quan về bản chất, nhưng cả hai đều đo lường mức độ sẵn sàng trả tiền để giảm thiểu rủi ro mất mát. Khi phí bảo hiểm chiến tranh tăng lên trong các cuộc khủng hoảng vùng Vịnh, tôi quan sát thấy phí gas trên Ethereum cũng có biến động tăng nhẹ trong các phiên giao dịch hoảng loạn – không phải vì mọi người đổ xô mua ETH, mà vì họ đổ xô chuyển tài sản vào các ví lạnh an toàn hơn và sẵn sàng trả phí cao hơn để giao dịch nhanh hơn. Đây là một dạng hành vi trú ẩn thời hiện đại.
Bây giờ, đến phần mà tôi cho là quan trọng nhất và cũng đi ngược lại với số đông: nhiều nhà phân tích cho rằng crypto đã đạt được sự tách rời (decoupling) khỏi các biến số địa chính trị truyền thống. Họ chỉ ra rằng vàng tăng trong khi Bitcoin sideway, hoặc Bitcoin phục hồi nhanh sau các cuộc xung đột. [Khi tên lửa rẻ tiền nhất thế giới gặp đồng đô la đắt đỏ nhất lịch sử, ai là người nắm giữ tài sản số?] Câu trả lời của tôi là: quan sát này có thể đúng trong ngắn hạn, nhưng sai trong dài hạn.
Không có sự tách rời thực sự. Chỉ có sự chuyển đổi kênh truyền tải. Trước năm 2020, địa chính trị tác động đến Bitcoin thông qua kênh biến động giá vàng và tâm lý sợ hãi. Từ sau đại dịch, tác động chủ yếu đi qua kênh thanh khoản và chi phí vốn. Một cuộc chiến làm Fed buộc phải in tiền để tài trợ ngân sách quốc phòng – đó là tin tốt cho Bitcoin. Nhưng một cuộc chiến làm lạm phát dai dẳng và Fed buộc phải giữ lãi suất cao – đó là tin xấu. Yemen là trường hợp thứ hai, không phải thứ nhất.
Marib là một trong những ví dụ điển hình của điểm mù thông tin. Khi một xung đột leo thang ở một khu vực không có sàn giao dịch tiền mã hóa, không có công ty công nghệ niêm yết, không có stablecoin lớn nào neo giá tại đó, thị trường thường bỏ qua. Nhưng thanh khoản toàn cầu được kết nối trên một mạng lưới duy nhất. Giá dầu, phí vận chuyển, chỉ số đô la Mỹ được giao dịch ở khắp mọi nơi. Những biến số này vẽ ra bản đồ rủi ro toàn cầu, và các thuật toán giao dịch tự động của các quỹ đầu tư lớn sẽ điều chỉnh danh mục – bao gồm cả danh mục tài sản số – dựa trên chúng trong vài phần nghìn giây.
Một góc nhìn khác mà tôi muốn chia sẻ: lực lượng Houthi đang thực sự thực hiện một thí nghiệm tiền tệ chưa từng có. Họ tấn công các tuyến đường vận chuyển dầu mỏ, đồng thời bị cấm vận, không có hệ thống ngân hàng quốc tế kết nối. Trong bối cảnh đó, liệu các cá nhân và doanh nghiệp ở khu vực này có âm thầm chuyển sang stablecoin như USDT để giao dịch xuyên biên giới hay không? Câu hỏi này nằm trong báo cáo mà tôi đã chia sẻ vào quý 1 năm nay. [Câu chuyện của Marib không nằm ở công nghệ tên lửa, mà nằm ở công nghệ thanh toán.] Tuy nhiên, hệ quả nghịch lý là nếu stablecoin phổ biến hơn nhờ xung đột, điều đó lại củng cố sức mạnh của đồng đô la Mỹ – đồng tiền đứng sau nguồn dự trữ của chúng – thay vì làm suy yếu nó.
Khi nhìn lại cách thị trường phản ứng với các cuộc xung đột vừa qua, tôi nhận ra một chu kỳ lặp lại. Giai đoạn đầu: bán tháo hoảng loạn để mua tài sản an toàn. Giai đoạn hai: định giá lại rủi ro khi dữ liệu mới xuất hiện. Giai đoạn ba: phân bổ lại dòng vốn vào các nơi trú ẩn mới. Năm 2022, sau khi xung đột Nga-Ukraine nổ ra, Bitcoin mất 30% giá trị trong tháng đầu tiên trước khi phục hồi mạnh mẽ. Năm 2023, khi chiến sự leo thang ở Gaza và Biển Đỏ, BTC giảm rồi tăng trong vòng 48 giờ. Điều này cho thấy thị trường tiền mã hóa đã quá quen với địa chính trị, và đây chính là lý do vì sao tác động giá thường ngắn hạn. Nhưng tác động thanh khoản dài hạn thì không bao giờ biến mất.
Tại thời điểm này, tôi không quan tâm ai thắng hay ai thua trong trận Marib. Tôi quan tâm đến một chỉ số duy nhất: tỷ lệ thay đổi của giá dầu thô Brent trong 90 ngày tới và mức chênh lệch lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm. Nếu những con số này nhích lên nhanh, tôi biết thanh khoản toàn cầu sẽ thắt chặt hơn, và tôi sẽ giảm tỷ trọng altcoin, tăng tỷ trọng stablecoin sinh lời. Không có cảm xúc, không có niềm tin chính trị, chỉ có dữ liệu.
Cuộc chiến ở Marib xét cho cùng không phải cuộc chiến vì một thành phố. Nó là một mảnh ghép trong cơn địa chấn thanh khoản đang diễn ra trên toàn cầu. Nhà đầu tư thông minh không cần phải đọc bản tin chiến sự để biết điều gì đang xảy ra – họ chỉ cần nhìn vào dòng tiền di chuyển từ tài sản rủi ro sang tài sản phòng thủ. Và câu hỏi đáng suy ngẫm nhất lúc này không phải là liệu Marib có thất thủ hay không, mà là: nếu một vùng đất khô cằn ở Yemen có thể làm thay đổi chi phí vận chuyển của cả thế giới, thì còn bao nhiêu điểm nghẽn tương tự đang chờ chúng ta khám phá trong bản đồ thanh khoản toàn cầu?
