BIP-110: 25 năm, 2 block và bài học đồng thuận từ dữ liệu on-chain

Ngày 9 tháng 8, một nhánh tách ra từ mạng Bitcoin và tự đặt tên là BIP-110. Sau một thời gian hoạt động, nhánh này chỉ tạo ra được hai block. Chuỗi chính trong khi đó đã bỏ xa hơn 80 block. 99,85% sức mạnh băm của toàn mạng vẫn nằm trên chuỗi Bitcoin gốc. Nếu nhìn vào bảng dữ liệu, tôi không thể gọi đây là một cuộc chiến. Đây là một sự thờ ơ rất lớn. Trong nhiều năm làm on-chain data analyst, tôi luôn nhắc mình: Những dòng code im lặng, nhưng số liệu biết nói. Trước khi nói về BIP-110, cần nhắc lại khái niệm BIP. BIP là viết tắt của Bitcoin Improvement Proposal, tài liệu mô tả một đề xuất cải tiến giao thức. Bất kỳ ai cũng có thể viết một BIP và gửi đến cộng đồng. Nhưng một BIP chỉ trở thành hiện thực nếu mạng lưới tự nguyện chạy theo nó. Không có tổ chức nào đứng ra ra lệnh. Không có tòa án nào phân xử. Trong bằng chứng công việc, thợ đào chính là người bỏ phiếu bằng năng lượng. Mỗi block được xác nhận là một lá phiếu. Một fork xuất hiện nghĩa là có một nhóm người muốn đi theo hướng khác. Nhưng nếu không có đủ năng lượng, hướng đi đó sẽ không vững. Michael Saylor nói rằng Bitcoin hoạt động đúng như thiết kế. BIP-110 có thể được fork tự do, và mạng Bitcoin cũng được tự do không đi theo. Số liệu ông đưa ra rất đáng chú ý. BIP-110 chỉ nhận được 0,15% sức mạnh băm của mạng. 99,85% còn lại vẫn ở trên chuỗi gốc. Tôi không chấp nhận một con số duy nhất. Tôi mở bảng dữ liệu và tự kiểm tra. Số block của BIP-110 chỉ là 2. Khoảng cách với chuỗi chính là hơn 80 block. Không có dòng tiền đáng kể vào nhánh này. Không có tổ chức nào công bố kế hoạch xây dựng ứng dụng trên nó. Không có nhà phát triển nào huy động vốn để cải thiện hệ sinh thái. Đó là chuỗi bằng chứng on-chain. Tất cả đều trùng khớp với phát biểu của Saylor. Những dòng code im lặng, nhưng số liệu biết nói. Một chi tiết quan trọng là cách mạng lưới xử lý sự thay đổi. Trong một giao thức có quy tắc cứng nhắc, sự chấp thuận của thợ đào là tín hiệu mạnh nhất. Nếu một nhóm thợ đào không muốn chấp nhận thay đổi, họ có thể tiếp tục dùng phần mềm cũ. Nếu họ muốn thay đổi, họ có thể nâng cấp và chuyển sang chuỗi mới. BIP-110 không có nhóm thợ đào đáng kể nào theo. Vì vậy, nó không tạo ra một nền kinh tế mạng. Tôi thường vẽ biểu đồ dòng tiền cho từng giao thức. Với BIP-110, biểu đồ gần như trống rỗng. Không có dòng vào. Không có dòng ra. Không có hoạt động khai thác đáng kể. Điều này giống như một tòa nhà văn phòng không có công ty nào thuê mặt bằng. Vỏ bọc thì có, nhưng sự sống thì không. Đáng chú ý hơn là cơ chế điều chỉnh độ khó. Mạng Bitcoin điều chỉnh độ khó sau mỗi 2.016 block. Đối với BIP-110, để đến lần điều chỉnh đầu tiên, nhánh này cần đào thêm 2.015 block. Với tốc độ hiện tại, con số này tương đương khoảng 25 năm. Nói cách khác, nếu không có thay đổi bất ngờ, nhánh BIP-110 sẽ mất một phần tư thế kỷ để tự hiệu chỉnh. Trong khoảng thời gian đó, nó sẽ liên tục đối mặt với rủi ro bị tấn công. Một chuỗi có 0,15% hash rate có thể bị chi phối bởi bất kỳ ai sở hữu một lượng nhỏ máy đào. Sự an toàn của một blockchain tỉ lệ thuận với chi phí tấn công nó. Chi phí tấn công BIP-110 cực kỳ thấp. Điều đó khiến nó trở nên vô nghĩa trong mắt các tổ chức tài chính. Khi đứng trước truyền thông, Saylor nói: “Ai cũng có thể fork Bitcoin, nhưng nếu không có bảo mật, tiện ích, vốn và người dùng, fork không có ý nghĩa. Đồng thuận phải được tạo ra, không phải được tuyên bố.” Tôi tin câu này cần được nhìn nhận như một quy luật vận hành, không chỉ là một câu nói truyền thông. Trong thế giới phi tập trung, sự đồng thuận không thể đến từ một bài đăng mạng xã hội. Nó đến từ việc các thợ đào chấp nhận một bộ quy tắc và trả tiền điện để bảo vệ bộ quy tắc đó. Nó đến từ việc các nhà phát triển viết code và kiểm thử trên mạng lưới thực. Nó đến từ việc người dùng sẵn sàng nắm giữ và giao dịch tài sản trên chuỗi. BIP-110 chưa có bất kỳ điều nào. Chúng ta đã chứng kiến nhiều đợt fork lớn trong lịch sử. Bitcoin Cash tách ra năm 2017, Bitcoin SV tách ra năm 2018. Những đợt fork đó từng có một lượng người dùng và thợ đào nhất định. Họ có đội ngũ phát triển, có ngân sách, có sàn giao dịch niêm yết. Kết quả vẫn rất khó khăn. BIP-110 đến với 0,15% hash rate và hai block. Điều đó cho thấy mức độ chuẩn bị không nằm cùng một đẳng cấp. Nhìn vào lịch sử, tôi không cần phải tiên đoán quá xa. Xác suất để một nhánh có 0,15% sức mạnh băm trở thành một chuỗi có ý nghĩa là cực kỳ thấp. Dữ liệu quá khứ không phải là bảo đảm, nhưng nó là một tham chiếu bắt buộc. Nhiều người thường phản ứng theo hướng đối đầu. Họ nghĩ rằng bất kỳ fork nào cũng là một mối đe dọa tồn tại. Tôi cho rằng cách nhìn đó bỏ qua bản chất của dữ liệu. Fork là một tính năng của Bitcoin. Nó cho phép bất kỳ ai thử nghiệm ý tưởng. Nhưng tính năng đó không kèm theo lời hứa thành công. Có một sự khác biệt lớn giữa việc một nhánh tồn tại và việc một nhánh được chấp nhận. Số lượng block là thước đo trực tiếp. Một fork chỉ có hai block sau hơn 80 block trễ là một fork đang chết. Tôi đã thấy nhiều dự án có chiến lược truyền thông tốt hơn nhưng vẫn thất bại. Năm 2021, tôi phân tích dữ liệu metadata của NFT và phát hiện nhiều bộ sưu tập không có khả năng lưu trữ lâu dài. Thị trường lúc đó rất sốt. Nhưng dữ liệu vẫn chỉ ra rủi ro. Năm 2022, tôi dùng dữ liệu dòng tiền để theo dõi FTX và nhận ra hàng nghìn ví rút tiền gần như cùng lúc. Lời hứa và dữ liệu không trùng khớp. BIP-110 cũng nằm trong nhóm đó. Sự hiện diện của nó không khiến Bitcoin suy yếu. Nó chỉ cho thấy một điều: không phải tất cả các đề xuất kỹ thuật đều đáng được theo dõi. Tôi cũng muốn tránh một cái bẫy logic. Chuyện BIP-110 yếu ớt không tự động chứng minh rằng Bitcoin mạnh. Giá Bitcoin có thể tăng hoặc giảm vì hàng trăm lý do. Sự kiện BIP-110 chỉ là một tín hiệu kỹ thuật và xã hội. Nó cho thấy cộng đồng không sẵn sàng thay đổi theo hướng mà đề xuất này đưa ra. Nhưng nó không nói lên điều gì về giá trong ngắn hạn. Khi phân tích, tôi luôn tách bạch giữa dữ liệu mạng và dữ liệu thị trường. Một fork thất bại không có nghĩa là giá sẽ bốc hơi. Một fork thất bại chỉ có nghĩa là ai đó đã thử một hướng đi và gần như không nhận được sự đồng thuận. Sự kiện này có thể là một ngọn cờ cảnh báo về năng lực của đội ngũ phát triển, nhưng không phải là lời nguyền cho toàn bộ ngành. Điểm mù ở đây là khái niệm tự do. Nhiều người tin rằng chỉ cần có tự do fork, mọi thứ sẽ tự điều chỉnh theo hướng tốt đẹp. Nhưng sự tự do cũng cho phép cộng đồng nói không. Giao thức Bitcoin không buộc bất kỳ ai phải quan tâm đến BIP-110. Chính sự thờ ơ đó là câu trả lời rõ ràng nhất. Nếu không có cơ chế ép buộc, một đề xuất phải tự chứng minh giá trị. BIP-110 đã không làm được điều đó, ít nhất là tại thời điểm này. Liệu BIP-110 có thể thay đổi số phận trong những tháng tới không? Về mặt lý thuyết, đồng thuận có thể thay đổi. Nhưng trên thực tế, kể cả khi nhánh này huy động thêm được một phần nhỏ hash rate từ những người khai thác ưa thích sự mới mẻ, nó vẫn phải bắt đầu từ rất xa. 25 năm là quá lâu so với chu kỳ sống của bất kỳ mạng lưới nào. Tôi sẽ theo dõi xem độ khó của nhánh này diễn biến ra sao. Tôi sẽ theo dõi số lượng địa chỉ hoạt động. Tôi sẽ theo dõi bất kỳ dòng tiền nào được chuyển đến các sàn giao dịch để hỗ trợ thanh khoản. Nếu không có những thay đổi đó, câu chuyện sẽ tự kết thúc. Không cần ai tuyên bố. Tuần tới, tôi sẽ tiếp tục mở trình duyệt block và kiểm tra xem bằng chứng công việc mà BIP-110 đào thêm được có vượt qua con số hai hay không. Nếu không, thì chúng ta có thể kết luận sớm. Nhưng ngay cả khi có vài block mới, câu chuyện vẫn sẽ giống như bao lần fork trước đây. Sự đồng thuận không đến từ lời tuyên bố. Nó đến từ những khối bền bỉ, từ nguồn vốn và từ người dùng thật. Bitcoin đã hoạt động đúng như thiết kế. BIP-110 cũng vậy. Nó đang cho thấy thiết kế đó có thể tàn nhẫn như thế nào. Những dòng code im lặng, nhưng số liệu biết nói.