Có một câu nói mà tôi từng nghe trong giới phân tích địa chính trị: "Nếu bạn muốn hiểu một cuộc xung đột, đừng hỏi ai đang cung cấp vũ khí, mà hãy hỏi ai đang quyết định thời điểm nổ súng."
Tuần này, tôi bắt gặp một tuyên bố chính trị từ 'Lực lượng Kháng chiến Quốc gia Yemen' (Yemeni National Resistance) — một nhóm vũ trang được Saudi Arabia hậu thuẫn — đăng trên kênh truyền thông Alhadath của Saudi. Nội dung rất thẳng thắn: "Houthis là công cụ của Iran. Quyền quyết định nằm trong tay Tehran. Hòa bình với họ là hoàn toàn không thể."
Nghe quen thuộc không? Đây là một lập luận mà chúng ta đã nghe đi nghe lại trong suốt một thập kỷ qua. Nhưng với tư cách là một người theo dõi chu kỳ vĩ mô, tôi học được một điều: Những câu chuyện quá đơn giản thường che giấu một sự thật phức tạp hơn nhiều.
Hãy cùng nhìn vào bức tranh toàn cảnh. Xung đột Yemen, bắt đầu từ năm 2014, đã trở thành một trong những 'vũng lầy' địa chính trị phức tạp nhất thế giới. Houthis kiểm soát thủ đô Sana'a và phần lớn khu vực phía Bắc, nơi tập trung 70-80% dân số. Phía đối lập, bao gồm Lực lượng Kháng chiến Quốc gia Yemen, kiểm soát các khu vực phía Nam và Đông, dựa vào sự hỗ trợ tài chính và quân sự từ Saudi Arabia và UAE.
Nhưng điều thú vị là: tuyên bố này không chỉ đơn thuần là một bài phát biểu chính trị. Nó là một tín hiệu địa chính tử có chủ đích, được gửi đi qua một kênh truyền thông trung gian. Tại sao lại là Alhadath? Bởi vì nó cho phép Saudi Arabia có 'khả năng phủ nhận hợp lý' (plausible deniability): họ có thể nói rằng đây không phải là quan điểm của chính phủ Saudi, mà chỉ là ý kiến của một nhóm vũ trang địa phương. Nhưng bất kỳ ai đọc được nó đều hiểu rõ thông điệp từ Riyadh.
Phân tích kỹ thuật của tôi về tuyên bố này:
Thứ nhất, hãy nhìn vào cấu trúc quyền lực nội bộ của Houthis. Lập luận rằng họ là một 'công cụ hoàn hảo' của Iran bỏ qua một thực tế quan trọng: Houthis đã thể hiện khả năng ra quyết định độc lập trong nhiều tình huống. Ví dụ điển hình nhất là chiến dịch tấn công tàu thuyền ở Biển Đỏ, bắt đầu từ tháng 11 năm 2023. Mặc dù Iran là nguồn cung cấp tên lửa và UAV chính, nhưng nhịp độ, mục tiêu và thời điểm của các cuộc tấn công này dường như được Houthis tự quyết định. Có một sự khác biệt lớn giữa 'phụ thuộc vào nguồn cung' và 'bị điều khiển hoàn toàn từ xa'.
Thứ hai, hãy xem xét logic kinh tế trong chiến lược của Iran. Iran đang hoạt động trong một khuôn khổ 'chiến tranh ủy nhiệm' (proxy war) với chi phí cực kỳ thấp. Chi phí để cung cấp cho Houthis một vài tên lửa đạn đạo và UAV tự sát là rất nhỏ so với chi phí mà Saudi Arabia và Mỹ phải bỏ ra để bảo vệ các tuyến đường vận chuyển và duy trì liên minh. Nhưng điều này không tự động biến Houthis thành một 'công cụ' thụ động. Ngược lại, chính sự chủ động chiến thuật của Houthis đã làm cho họ trở thành một tài sản có giá trị hơn đối với Iran. Một 'công cụ' biết suy nghĩ và hành động độc lập sẽ hiệu quả hơn nhiều so với một công cụ chỉ làm theo lệnh.
Thứ ba, tôi muốn nhấn mạnh đến mục đích thực sự của tuyên bố này. Nó không phải là một bản phân tích quân sự khách quan. Nó là một chiến lược thông tin (information operation) nhằm phục vụ ba mục tiêu:
- Tái định vị cuộc xung đột: Bằng cách khẳng định Houthis là 'công cụ' của Iran, nhóm này muốn thay đổi bản chất của cuộc nội chiến Yemen từ một cuộc xung đột nội bộ thành một cuộc chiến chống lại 'sự bành trướng của Iran'. Điều này giúp họ có được sự đồng cảm và hỗ trợ từ Mỹ và phương Tây.
- Phá hoại tiến trình hòa bình: Tuyên bố 'hòa bình là không thể' là một nỗ lực có chủ đích để đặt ra một 'lằn ranh đỏ' trước khi LHQ hoặc các bên trung gian có thể thúc đẩy một thỏa thuận. Nếu tiến trình hòa bình thành công, các nhóm vũ trang như Lực lượng Kháng chiến Quốc gia Yemen sẽ mất đi lý do tồn tại và nguồn tài trợ. Đây là một hành động 'bảo vệ lợi ích tồn tại' của chính họ.
- Củng cố liên minh: Tuyên bố này gửi một tín hiệu mạnh mẽ đến Saudi Arabia: 'Chúng tôi vẫn là những người lính tiên phong chống lại Iran. Nếu các ông rút lui, các ông sẽ mất Yemen vào tay Tehran.'
Góc nhìn phản trực giác (Contrarian Angle):
Sự thật là, việc Houthis có một mức độ tự chủ nhất định lại là tin xấu cho cả hai bên.
Đối với Iran: Nếu Houthis thực sự là một 'công cụ', Iran có thể kiểm soát được hành vi của họ. Nhưng thực tế, Houthis đã nhiều lần hành động theo cách có thể gây ra hậu quả ngoài tầm kiểm soát của Tehran. Ví dụ, các cuộc tấn công vào tàu chở dầu của Saudi Arabia vào năm 2019 đã gây ra một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu tạm thời, và Iran đã phải nhanh chóng phủ nhận trách nhiệm. Một 'công cụ' không thể kiểm soát được là một món nợ chứ không phải một tài sản.
Đối với Saudi Arabia và các đồng minh: Nếu họ tin vào câu chuyện 'Houthis là công cụ', họ sẽ tập trung mọi nỗ lực vào việc gây áp lực lên Iran. Nhưng nếu Houthis có quyền tự chủ, thì việc gây áp lực lên Iran sẽ không giải quyết được vấn đề. Thay vào đó, họ sẽ phải đối mặt với một thực tế khó chịu hơn: Houthis là một thực thể chính trị-quân sự có chủ quyền riêng, với những mục tiêu và động cơ riêng, và họ sẽ không dễ dàng bị thuyết phục từ bỏ quyền lực.
Vậy, điều này có ý nghĩa gì đối với một nhà đầu tư tài sản số như tôi?
Crypto, về bản chất, là một thị trường toàn cầu. Sự ổn định của Biển Đỏ — nơi có 12% thương mại toàn cầu đi qua — ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vận chuyển, lạm phát và cuối cùng là dòng vốn đầu tư. Xung đột leo thang có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng, đẩy giá năng lượng lên cao và tạo ra một môi trường 'risk-off' (e ngại rủi ro) trên toàn cầu. Trong một môi trường như vậy, Bitcoin có thể được coi là một tài sản trú ẩn an toàn, nhưng các altcoin và DeFi sẽ phải chịu áp lực lớn.
Nhưng có một điểm sáng: Sự phức tạp của cuộc xung đột này cũng tạo ra cơ hội. Nếu các nhà đầu tư hiểu được rằng 'câu chuyện về công cụ' chỉ là một phần của bức tranh, họ sẽ có thể đưa ra những quyết định sáng suốt hơn. Họ sẽ không bị cuốn theo những biến động ngắn hạn do tin tức gây ra, mà tập trung vào các yếu tố cơ bản dài hạn.
Chu kỳ đi, chu kỳ đến.
Giới tính không phải là private key. Và Houthis cũng không phải là một 'công cụ' đơn thuần. Họ là một biểu hiện của sự hỗn loạn và khả năng thích ứng trong một thế giới đa cực. Việc hiểu được sự phức tạp này mới là chìa khóa để mở ra cánh cửa của chu kỳ đầu tư tiếp theo.
Chìa khóa cuối cùng: Đừng nhìn vào những gì họ nói. Hãy nhìn vào những gì họ làm. Khi Houthis ngừng bắn, đó mới là tín hiệu thực sự. Khi họ tiếp tục leo thang, bất kể ai nói gì, đó là dấu hiệu cho thấy họ vẫn đang nắm quyền kiểm soát.
