Thị trường đang giảm, và mọi người đang đổ lỗi cho thanh lý, cho funding rate âm, cho bất cứ thứ gì. Nhưng có một con voi trong phòng mà ít ai nhắc đến: địa chính trị. Cụ thể hơn, là Eo biển Hormuz.
Hook
Ngày 20 tháng 5 năm 2025, Iran chính thức đưa ra các yêu cầu mới trong các cuộc đàm phán với Mỹ về Eo biển Hormuz. Điều này làm phức tạp hóa các cuộc thương lượng vốn đã khó khăn. Ngay lập tức, thị trường năng lượng toàn cầu phản ứng. Giá dầu nhích lên. Và theo phản xạ có điều kiện, Bitcoin giảm. Nhưng câu chuyện không chỉ dừng lại ở đó.
Context
Hormuz là một trong những điểm nghẽn chiến lược nhất hành tinh. Khoảng 1/5 lượng dầu thô và 1/5 khí LNG toàn cầu đi qua eo biển này mỗi ngày. Đối với Iran, đây là con bài áp chót. Không cần phải phong tỏa thực sự. Chỉ cần sự bất ổn, sự không chắc chắn kéo dài, là đủ để tạo ra một mức phí bảo hiểm rủi ro (risk premium) cho toàn bộ thị trường năng lượng.
Iran đang sử dụng chiến thuật "răn đe bất đối xứng". Họ không cần đánh bại Hải quân Mỹ trên biển. Họ chỉ cần làm cho chi phí can thiệp của Mỹ trở nên quá đắt. Vũ khí của họ là tàu cao tốc, thủy lôi, tên lửa chống hạm tầm ngắn, và drone. Trong không gian hẹp của eo biển (rộng nhất chỉ 33 km), những vũ khí này trở thành "lực lượng nhân đôi sức mạnh" (force multiplier).
Nhưng điều quan trọng hơn cả là động cơ thực sự của Iran. Họ không muốn một cuộc chiến. Họ muốn một thỏa thuận lớn. Họ muốn dỡ bỏ các lệnh trừng phạt. Và họ biết rằng, thời gian đang đứng về phía họ. Trung Quốc vẫn là khách hàng mua dầu lớn của Iran, và Nga vẫn là đối tác kỹ thuật quân sự. Các lệnh trừng phạt của Mỹ đã mất dần hiệu lực khi Iran đã xây dựng được một mạng lưới giao dịch phi đô la thông qua CIPS của Trung Quốc và SPFS của Nga.
Do đó, các cuộc đàm phán về Hormuz thực chất là một trận đấu trí giữa "vũ khí tài nguyên" (kiểm soát eo biển) và "vũ khí tài chính" (hệ thống trừng phạt). Cả hai bên đều không muốn sử dụng "vũ khí hạt nhân" của mình. Iran không thể phong tỏa hoàn toàn vì sẽ mất khách hàng. Mỹ không thể siết chặt hoàn toàn vì sẽ đẩy giá dầu lên cao và thúc đẩy đồng minh Nga-Trung-Iran xích lại gần nhau hơn.
Core
Đối với thị trường crypto, Hormuz là một biến số vĩ mô mới mà chúng ta cần theo dõi. Không phải vì crypto sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp bởi việc tàu chở dầu có bị chặn hay không. Mà vì nó ảnh hưởng đến kỳ vọng lạm phát, và do đó ảnh hưởng đến đường cong lợi suất trái phiếu, và do đó ảnh hưởng đến định giá của tất cả các tài sản rủi ro, bao gồm cả Bitcoin và altcoin.
Hãy nhìn vào dữ liệu. Dựa trên kinh nghiệm phân tích thanh khoản DeFi của tôi từ năm 2020, khi một cú sốc địa chính trị xảy ra, dòng tiền thường chảy ra khỏi các tài sản rủi ro để tìm nơi trú ẩn an toàn (safe haven). Trong quá khứ, đó là vàng và trái phiếu chính phủ Mỹ. Ngày nay, đồng đô la Mỹ vẫn là vua. Nhưng Bitcoin, với luận điểm "vàng kỹ thuật số", đang cố gắng cạnh tranh. Tuy nhiên, trong cú sốc Hormuz này, chúng ta thấy Bitcoin giảm. Điều đó có nghĩa là thị trường vẫn coi Bitcoin là một tài sản rủi ro (risk-on), chứ không phải là nơi trú ẩn an toàn.
Điều này có ý nghĩa gì?
Nếu căng thẳng Hormuz kéo dài, giá dầu sẽ duy trì ở mức cao. Điều này sẽ gây áp lực lên lạm phát toàn cầu. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ khó cắt giảm lãi suất hơn. Lãi suất cao là kẻ thù số một của tài sản rủi ro. Nó làm tăng chi phí vốn, giảm định giá của các dự án crypto (vốn thường được định giá dựa trên dòng tiền tương lai chiết khấu), và làm giảm khẩu vị rủi ro của các nhà đầu tư tổ chức.
Contrarian
Đây là góc nhìn phản trực giác. Phần lớn các nhà phân tích sẽ nói rằng, crypto là một tài sản toàn cầu, phi biên giới, và do đó nó sẽ "decouple" (tách rời) khỏi các rủi ro địa chính trị cục bộ. Tôi không đồng ý. Trong ngắn hạn, crypto bị chi phối bởi dòng vốn toàn cầu, và dòng vốn toàn cầu bị chi phối bởi thanh khoản. Một cú sốc năng lượng làm giảm thanh khoản toàn cầu, và crypto sẽ chịu ảnh hưởng.
Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội. Trong một thế giới mà các quốc gia có thể bị cắt khỏi hệ thống tài chính truyền thống thông qua các lệnh trừng phạt (như Iran), nhu cầu về một hệ thống tài chính phi tập trung, không bị kiểm soát bởi bất kỳ chính phủ nào, sẽ tăng lên. Đây là luận điểm dài hạn cho crypto. Nhưng nó sẽ không xảy ra trong một sớm một chiều. Nó sẽ xảy ra sau khi cú sốc Hormuz lắng xuống, và các quốc gia bắt đầu tìm kiếm các giải pháp thay thế.
Takeaway
Vậy chúng ta đang ở đâu trong chu kỳ này?
Chúng ta đang ở giai đoạn đầu của một cú sốc vĩ mô mới. Hormuz không phải là một sự kiện đơn lẻ. Nó là một phần của một xu hướng lớn hơn: sự xói mòn của trật tự thế giới do Mỹ lãnh đạo, sự trỗi dậy của các khối đối trọng, và vũ khí hóa các nguồn tài nguyên chiến lược.
Bear market là lớp học thạc sĩ về kỷ luật cảm xúc. Trong bối cảnh này, kỷ luật có nghĩa là không FOMO khi thị trường hồi phục nhẹ, và không hoảng loạn bán tháo khi tin xấu ập đến. Hãy nhìn vào dữ liệu on-chain. Hãy theo dõi dòng tiền ETF. Hãy đánh giá xem giao thức nào đang mất thanh khoản và giao thức nào đang tích lũy.
Câu hỏi cuối cùng không phải là "Liệu Hormuz có bị phong tỏa không?" mà là "Liệu chúng ta có đang chuẩn bị cho một thế giới mà địa chính trị trở thành rủi ro hệ thống thường trực cho mọi tài sản, bao gồm cả crypto, hay không?"
Tôi nghiêng về câu trả lời là "Có". Và đó là lý do tại sao tôi đang tập trung vào việc xây dựng danh mục đầu tư có khả năng chống chịu tốt hơn trước những cú sốc như vậy, thay vì chạy theo những câu chuyện tăng giá ngắn hạn.
