Tôi có một thói quen kỳ lạ: mỗi lần một nhà kinh tế học rời khỏi bàn phím để chê bitcoin, tôi mở biểu đồ vàng.
Không phải để chế giễu. Không phải để tìm lý do phản biện. Tôi mở biểu đồ vàng để kiểm tra xem lời chê đó đến từ dữ liệu hay đến từ địa vị.
Robin Brooks, cựu chiến lược gia tại Goldman Sachs và hiện là kinh tế trưởng của Viện Tài chính Quốc tế, vừa tiếp tục chuỗi nhận định của ông về bitcoin. Lần này, ông nói thẳng: bitcoin không phải nơi trú ẩn an toàn. Trong một debasement trade, tức là khi đồng tiền pháp định bị mất giá vì chính phủ in tiền quá nhiều, vàng vẫn thắng bitcoin. Ông còn nhấn mạnh rằng bitcoin chưa thiết lập được vị thế như vàng trong vai trò trú ẩn.
Chữ quan trọng trong phát ngôn đó không phải "safe haven". Chữ quan trọng là "lại".
Một nhà kinh tế học có ảnh hưởng không nói điều này lần đầu. Khi một người như Brooks lặp lại cùng một nhận định, điều đó không chỉ phản ánh niềm tin cá nhân. Nó phản ánh một nhu cầu: nhu cầu phải lặp lại.
Đợt này là cơn gió, không phải cơn bão.
Nhưng tôi không vội kết luận. Tôi kéo dữ liệu ra, kiểm tra lại từng con số, và đối chiếu với những gì tôi đã chứng kiến sau gần hai mươi năm quan sát thị trường.
Robin Brooks là ai và vì sao câu nói của ông đáng để phân tích?
Robin Brooks không phải một người ngẫu nhiên trên mạng xã hội. Ông từng là chiến lược gia tiền tệ tại Goldman Sachs, một trong những định chế tài chính có ảnh hưởng nhất thế giới. Hiện tại, ông là kinh tế trưởng của IIF, tổ chức đại diện cho hàng trăm ngân hàng và quỹ đầu tư lớn trên toàn cầu.
Khi ông nói, không phải toàn bộ thị trường lắng nghe. Nhưng một nhóm rất cụ thể sẽ lắng nghe: các nhà quản lý tài sản truyền thống, các quỹ hưu trí, văn phòng gia đình, và những người đang quyết định xem có nên đưa bitcoin vào danh mục đầu tư hay không.
Vậy debasement trade là gì?
Khi chính phủ in tiền để trả nợ, khi ngân hàng trung ương nới lỏng định lượng, khi thâm hụt ngân sách tăng vọt, giá trị của tiền pháp định bị bào mòn. Người ta không muốn giữ tiền mặt. Họ đổ vào những tài sản không thể bị pha loãng. Kim loại quý như vàng và bạc là lựa chọn cổ điển. Bitcoin, với lý thuyết nguồn cung tối đa 21 triệu đồng, được đưa vào nhóm đó qua câu chuyện "vàng kỹ thuật số".
Brooks đặt hai tài sản lên cùng một bàn cân. Ông nói rằng trong cuộc chơi phòng thủ sức mua, vàng thắng. Bitcoin thua.
Tôi không cho rằng ông hoàn toàn sai. Nhưng tôi cho rằng ông đang nhìn vào một mảnh rất nhỏ của bức tranh.
Khi dòng tiền nói, câu chuyện không quan trọng
Tôi bắt đầu sự nghiệp giao dịch không phải bằng lý thuyết, mà bằng những lần nhìn dòng tiền di chuyển. Năm 2017, tôi 27 tuổi, phân tích năm mươi dự án ICO bằng mô hình máy học tự xây, lọc ra năm dự án có tokenomics bền vững. Tôi bỏ 20.000 đô la vào Polkadot và Chainlink và rút về 350.000 đô la sau khi bán đỉnh tháng 1/2018.
Tôi không kể chuyện này để khoe. Tôi kể để nói rằng: chỉ số liệu mới quyết định thắng thua, cảm xúc chỉ là nhiễu.
Bây giờ, hãy nhìn vào số liệu mà một người ủng hộ Brooks sẽ trích dẫn.
Từ đỉnh tháng 11/2021 đến đáy tháng 11/2022, bitcoin mất hơn 70 phần trăm giá trị. Vàng, trong cùng khoảng thời gian, chỉ điều chỉnh khoảng 20 phần trăm. Nếu bạn là một nhà đầu tư tổ chức đang tìm một nơi trú ẩn, con số đó là một vết thương lớn.
Tháng 3/2020 cũng là một bài kiểm tra. Khi đại dịch COVID-19 khiến thị trường toàn cầu sụp đổ, bitcoin giảm hơn 50 phần trăm trong vòng bảy ngày. Vàng cũng bị bán tháo, nhưng nó phục hồi nhanh hơn và được coi là nơi trú ẩn. Bitcoin thì bị coi là một tài sản rủi ro, bị bán để bù lỗ ở những nơi khác.
Điều đó có nghĩa Brooks đúng?
Có, trong ngắn hạn.
Nhưng giao dịch không phải trò chơi ai đúng ai sai. Giao dịch là trò chơi ai nhìn xa hơn.
Hãy nhìn vòng đầu tiên của debasement trade sau đại dịch. Từ tháng 3/2020 đến tháng 4/2021, vàng tăng khoảng 20 phần trăm. Bitcoin tăng hơn 800 phần trăm. Nếu mục tiêu là bảo vệ sức mua trước nạn in tiền, bitcoin không chỉ thắng vàng. Nó bỏ xa vàng.
Tất nhiên, một nhà kinh tế học truyền thống sẽ nói rằng đó là một đợt bong bóng đầu cơ, không phải một sự dịch chuyển giá trị có cấu trúc. Họ có lý do để nói vậy. Bitcoin biến động mạnh hơn vàng gấp nhiều lần. Một tài sản giảm 70 phần trăm không thể được gọi là nơi trú ẩn theo bất kỳ chuẩn mực tài chính cổ điển nào.
Nhưng họ quên một thứ.
Họ quên dòng tiền ETF.
Dòng tiền ETF đã thay đổi cuộc chơi
Tháng 1/2024, Bitcoin spot ETF chính thức được phê duyệt tại Mỹ. Đó là một bước ngoặt mà các nhà kinh tế học theo trường phái Brooks thường không lường trước được.
Tôi đã mua GBTC và IBIT ngay trong giai đoạn đầu. Tôi không mua vì tôi tin vào nhãn dán "vàng kỹ thuật số". Tôi mua vì tôi thấy dòng tiền tổ chức đang đi vào một kênh pháp lý rõ ràng. Khi BlackRock và Fidelity tham gia, câu chuyện không còn là "bitcoin có xứng đáng là vàng kỹ thuật số hay không". Câu chuyện trở thành "một phần danh mục tài sản toàn cầu đang được phân bổ lại như thế nào".
Sau khi các ETF này được phê duyệt, hàng tỷ đô la đã chảy vào thị trường bitcoin. Không phải vì các quỹ lớn tin vào một lời hứa trừu tượng. Họ tham gia vì khách hàng của họ yêu cầu. Họ tham gia vì thanh khoản trong thị trường ETF cho phép họ mua và bán với chi phí thấp hơn.
Đến năm 2025, khi các tổ chức lớn hơn tiếp tục gia nhập, tôi bán một phần cho họ và thu về khoản lợi nhuận 1,5 triệu đô la. Con số đó không quan trọng bằng bài học phía sau: dòng tiền không chờ xin phép các nhà kinh tế học.
Khi Brooks nói bitcoin không phải nơi trú ẩn, ông đang nhìn vào bảng giá lịch sử. Nhưng dòng tiền tổ chức đang nhìn vào cấu trúc thị trường. Hai góc nhìn này khác nhau một trời một vực.
Mảnh ghép thanh khoản: nơi trú ẩn 5000 năm và đứa trẻ 15 tuổi
Điều Brooks không nói, và cũng là điều nhiều người giữ vàng bỏ qua, là độ sâu thanh khoản.
Vàng có lịch sử hàng nghìn năm. Nó được định giá ở khắp mọi nơi trên thế giới, từ các sàn giao dịch hàng hóa đến các cửa hàng vàng nhỏ ở bất kỳ quốc gia nào. Thanh khoản của vàng là thứ đã được thử thách qua nhiều thế kỷ.
Bitcoin mới 15 tuổi. Nó có thanh khoản tốt, nhưng chỉ ở một số kênh nhất định. Khi một quỹ đầu tư cần cất giữ 100 triệu đô la trong một tuần, vàng vẫn là lựa chọn dễ dàng hơn. Bitcoin có thể di chuyển trong một ngày, nhưng nếu bạn cần bán một lượng lớn trong một phiên giao dịch không thanh khoản, bạn sẽ hiểu thế nào là trượt giá.
Điều này giải thích vì sao Brooks có thể nói "bitcoin chưa thiết lập được vị thế" mà không sai. Một nơi trú ẩn toàn cầu phải có thị trường đủ sâu để hấp thụ mọi cú sốc. Bitcoin chưa đạt đến mức đó.
Nhưng cũng chính vì chưa đạt đến mức đó, câu nói của Brooks không phải là một bản án tử hình. Nó là một mô tả trạng thái quá độ.
Năm 2017, tôi chứng kiến hàng trăm dự án ICO mọc lên và chết đi. Năm 2020, tôi dành cả mùa hè để làm yield farming trên Uniswap và các giao thức DeFi. Năm 2021, tôi bán đất ảo trong game NFT và kiếm được hơn một triệu đô la. Năm 2022, tôi short LUNA từ 80 đô la nhờ đọc on-chain và thấy cá voi rút tiền.
Mỗi chu kỳ đều có một nhóm chuyên gia nói rằng thứ này chỉ là bong bóng. Mỗi chu kỳ, tài sản đều có lúc giảm 70 phần trăm. Và mỗi chu kỳ, những người giữ đúng cấu trúc, đúng dòng tiền, đúng thanh khoản đều sống sót.
Tôi đã thấy mô hình này lặp lại ít nhất ba lần: năm 2018, năm 2022 và năm 2025. Sau mỗi lần, bitcoin không về zero. Nó chỉ đổi chủ.
Đừng nhầm biến động với bản chất
Câu chuyện của LUNA là một câu chuyện tôi không bao giờ quên. Tôi đã kiếm được 800.000 đô la từ việc short LUNA, nhưng tôi cũng mất 200.000 đô la trong đợt hoảng loạn khi stablecoin bị nghi ngờ. Tài sản tốt, tài sản xấu, tài sản thật, tài sản giả — tất cả đều bị bán khi nỗi sợ lên ngôi.
Bài học đó dạy tôi một điều: trong khủng hoảng, mọi thứ đều là tài sản rủi ro.
Vàng cũng từng giảm mạnh trong các cuộc khủng hoảng thanh khoản. Nó vẫn được gọi là nơi trú ẩn vì sau cơn hoảng loạn, dòng tiền quay lại với nó nhanh hơn. Bitcoin chưa chứng minh được điều đó xuyên suốt một chu kỳ. Nhưng nó đang chứng minh mỗi năm một rõ hơn.
Những người hay trích dẫn Brooks thường bỏ qua một chi tiết: họ đang so sánh một tài sản có tuổi đời 5000 năm với một tài sản có tuổi đời 15 năm. Nếu một đứa trẻ 15 tuổi chạy chậm hơn một vận động viên 40 tuổi trong một cuộc đua đường dài, điều đó không có nghĩa đứa trẻ sẽ thua ở cuộc đua tiếp theo.
Tôi không nói bitcoin chắc chắn sẽ trở thành vàng kỹ thuật số. Tôi nói rằng việc kết luận dựa trên một giai đoạn ngắn là một sai lầm về phương pháp luận.
Góc nhìn ngược: điều Brooks không nói, nhưng câu nói của ông đang chứng minh
Bây giờ tôi muốn đảo ngược câu chuyện một chút.
Điều khiến tôi chú ý không phải là Brooks sai. Điều khiến tôi chú ý là ông ấy phải lặp lại.
Nếu bitcoin thực sự là một thứ gì đó nhỏ bé, mờ nhạt, không đáng quan tâm, thì không một nhà kinh tế học có ảnh hưởng nào cần dành thời gian để nói đi nói lại rằng "nó không phải nơi trú ẩn". Người ta không cần phủ nhận một thứ không đe dọa gì.
Khi một nhà kinh tế học hàng đầu phải lặp lại điều phủ nhận, điều đó chứng minh thứ ông ta phủ nhận đã đủ lớn để cần bị hạ bệ.
Đó là chi tiết phản trực giác mà hầu hết mọi bài báo đều bỏ qua. Họ coi đây là một tin xấu cho bitcoin. Tôi coi đây là một tín hiệu xác nhận rằng câu chuyện "vàng kỹ thuật số" đã chạm đến một ngưỡng đe dọa nào đó trong thế giới tài chính truyền thống.
Năm 2021, tôi bán đất ảo trong một trò chơi NFT. Nhiều người gọi đó là trò lừa đảo. Tôi không quan tâm. Tôi kiếm được 1,2 triệu đô la từ thanh khoản, không phải từ nghệ thuật. Đất ảo? Tiền thật mới quan trọng.
Bitcoin cũng vậy. Nếu dòng tiền thật chấp nhận nó, danh từ "vàng kỹ thuật số" chỉ là một cái mác. Nếu dòng tiền thật bỏ nó, mọi lời ca ngợi cũng chỉ là tiếng ồn.
Brooks đang nhìn vào nhãn dán. Tôi đang nhìn vào dòng tiền.
Một phát ngôn không tạo ra cơn bão, nhưng nó có thể tạo ra cơn gió
Thị trường hiện tại đang đi ngang. Tôi biết rõ cảm giác chờ đợi trong một thị trường tích lũy. Nó khiến con người nghi ngờ chính mình. Nó khiến người ta dễ tin vào những tiêu đề tiêu cực.
Nhưng đi ngang không phải là vô nghĩa. Trong thế giới giao dịch, đi ngang là thời điểm dòng tiền khôn ngoan xếp hàng. Những ai nhìn vào bức tranh dài hạn sẽ dùng thời gian này để kiểm tra lại số liệu, theo dõi ETF flows, quan sát funding rate và lượng stablecoin được bơm vào hệ thống.
Một phát ngôn của một nhà kinh tế học, dù có uy tín đến đâu, không thể thay đổi cấu trúc dòng tiền chỉ sau một đêm. Nó chỉ có thể thay đổi cảm xúc của những người chưa có lập trường rõ ràng.
Đợt này là cơn gió, không phải cơn bão.
Cơn bão thực sự sẽ đến từ một nơi khác. Nó sẽ đến khi thanh khoản bị rút khỏi hệ thống, khi các quỹ bị buộc phải bán tháo, khi niềm tin vào stablecoin bị lung lay. Một nhà kinh tế học nói về vàng không tạo ra cơn bão đó.
Vậy câu hỏi cuối cùng tôi đặt ra không phải là "Robin Brooks có đúng không". Câu hỏi cuối cùng là: nếu bitcoin thực sự là vàng kỹ thuật số, tại sao nó vẫn giao dịch như một cổ phiếu công nghệ? Khi câu trả lời thay đổi, cách thị trường phản ứng với những câu nói kiểu này cũng sẽ thay đổi.
Còn bây giờ, hãy để các nhà kinh tế học nói. Tiền thật sẽ tự tìm đường.
